پیامرسانهای داخلی در سالهای اخیر یکی از موضوعات مهم فناوری و ارتباطات در ایران بودهاند. با فیلترینگ پیامرسانها و شبکههای اجتماعی خارجی، دولت و نهادهای مختلف فرصت یا اجبار برای استفاده از ابزارهای داخلی را دنبال کردهاند. در این گزارش، آخرین آمارها و تحلیلهای موجود درباره میزان استفاده کاربران از پیامرسانهای داخلی در ایران ارائه میشود تا تصویر واقعیتری از وضعیت فعلی این سرویسها داشته باشیم.
وضعیت کلی استفاده از پیامرسانهای داخلی
بر اساس آخرین گزارش مرکز افکارسنجی ایسپا، در دیماه ۱۴۰۲ حدود ۲۵.۲ درصد از کاربران بالای ۱۸ سال از پیامرسان داخلی «ایتا» استفاده میکنند و ۲۴.۱ درصد نیز از «روبیکا» استفاده میکنند، در حالی که پیامرسان «بله» توسط حدود ۸.۷ درصد افراد انتخاب شده است. میزان استفاده از سایر پیامرسانها و شبکههای اجتماعی داخلی نیز در مجموع کمتر از ۷ درصد بوده است.
این آمار نشان میدهد که در کنار پیامرسانهای خارجی مثل اینستاگرام، واتساپ و تلگرام که همچنان سهم قابل توجهی در استفاده کاربران دارند، پیامرسانهای داخلی بخش مشخصی از کاربران را جذب کردهاند، هرچند هنوز به اندازه سرویسهای خارجی مورد استفاده عموم نیستند.
سهم کاربران پیامرسانها
طبق همین نظرسنجی:
-
حدود ۳۷.۶ درصد شرکتکنندگان فقط از پیامرسانها و شبکههای اجتماعی خارجی استفاده میکنند.
-
حدود ۱۴.۹ درصد فقط از پیامرسانها و شبکههای اجتماعی داخلی استفاده میکنند.
-
حدود ۲۵.۵ درصد همزمان از پیامرسانهای داخلی و خارجی استفاده میکنند.
این توزیع نشان میدهد که بخش قابل توجهی از کاربران هنوز به پیامرسانهای خارجی وابسته هستند یا استفاده مخلوط از هر دو نوع پلتفرم را ترجیح میدهند.
آمار کاربران فعال و روند رشد
وزیر ارتباطات ایران اعلام کرده که میزان استفاده از پیامرسانهای داخلی در حال افزایش است و آمارهایی مانند:
-
حدود ۲۱ میلیون کاربر فعال ماهانه برای پیامرسان ایتا
-
حدود ۱۵–۱۶ میلیون کاربر فعال برای پیامرسان بله
-
حدود ۳۸ میلیون کاربر فعال برای روبیکا
(آمار دقیق برای سال ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ اعلام شدهاند)
این ارقام نشان میدهند که اگرچه پیامرسانهای داخلی هنوز از محبوبیت پیامرسانهای خارجی فاصله دارند، اما تعداد کاربران فعال قابل توجهی دارند — بهویژه برای سرویسهایی که خدمات فراتر از پیامرسانی ساده ارائه میکنند (مثل روبیکا).
همچنین گزارشهای دیگر نشان میدهند که در چند سال اخیر تعداد کاربران پیامرسانهای داخلی تا پنج برابر افزایش یافته و این رشد بهویژه در پیامرسانهایی مثل ایتا مشهود بوده است.
نگاه کاربران به پیامرسانهای داخلی
در یک بررسی اندیشکده حکمرانی شریف درباره نظرات کاربران درباره پیامرسانها و شبکههای اجتماعی داخلی به این نکات پرداخته شده است:
-
حدود ۳۹.۸ درصد از کاربران فعلی نگرانی خاصی درباره استفاده از سرویسهای داخلی ندارند.
-
برخی کاربران نگرانی از کیفیت خدمات یا نگرانی درباره دسترسی به اطلاعات شخصی دارند.
-
درصدی از کاربرانی که هنوز از پیامرسانهای داخلی استفاده نمیکنند نگران حفظ حریم خصوصی یا کیفیت خدمات هستند.
-
اگر پیامرسانهای خارجی رفع فیلتر شوند، حدود ۷۴.۶ درصد از کاربران فعلی پیامرسانهای داخلی گفتهاند که همچنان از سرویسهای داخلی استفاده میکنند.
این یافتهها نشان میدهند که بخشی از کاربران با وجود دو دل بودن درباره کیفیت و حریم خصوصی، تمایل به استفاده از پلتفرمهای داخلی دارند — چه به دلایل سیاسی، فرهنگی یا دسترسی آسانتر به خدمات دولتی.
مقایسه با پیامرسانهای خارجی
طی نظرسنجیهای دیگر، پیامرسانهای خارجی همچنان بخش بزرگی از بازار کاربران ایرانی را در اختیار دارند. برای نمونه، طبق برخی نظرسنجیها استفاده از تلگرام و واتساپ در میان کاربران ایرانی بسیار بالاست و در برخی گروههای سنی حتی بیش از سرویسهای داخلی گزارش شدهاند.
جمعبندی
بهطور کلی، آخرین گزارشها نشان میدهند که:
-
پیامرسانهای داخلی در ایران کاربران فعال قابل ملاحظهای دارند و استفاده از آنها در سالهای اخیر افزایش یافته است.
با این حال این پیامرسانها هنوز نتوانستهاند جایگزین کامل پیامرسانهای خارجی شوند و سهم قابل توجهی از کاربران همچنان از پیامرسانهای بینالمللی استفاده میکنند.
نگرانیهایی از جنس کیفیت خدمات و حفظ حریم خصوصی در میان کاربران وجود دارد که میتواند مانع رشد سریعتر پلتفرمهای داخلی باشد.
